Grootschalige verbouwing van Nederland vraagt digitaliseringsstrategie van de overheid

maandag 12 september 2022
Digitale overheid

Foto: Shutterstock

Overheid aan zet: strategischer nadenken over positie in digitalisering gebiedsontwikkeling

Digitalisering biedt grote kansen in de complexe ruimtelijke puzzel die Nederland de komende jaren moet leggen: klimaat, energietransitie, stikstof, woningbouw en – niet te vergeten – leefbaarheid vragen allemaal om ruimte en investering. Scherp zicht op de kansen die digitalisering biedt of een goede strategie op de inzet van digitale innovatie in gebiedsontwikkeling ontbreekt bij veel publieke partijen. Hierdoor blijven kansen liggen om samen met andere partijen integrale keuzes te maken in gebiedsontwikkeling.

Dat strategieën nog onvoldoende uitgewerkt zijn is begrijpelijk, want de opdracht is complex en de technologie is nog volop in ontwikkeling. Overheden moeten in staat zijn om een koers uit te stippelen in een wereld waarin technologie, ruimtelijke vraagstukken én politiek constant in beweging zijn. En daar komt nog het probleem van uitvoerbaarheid bij: bij omgaan met nieuwe technologische ontwikkelingen hoort leren en pionieren. Hier zijn hoge, ‘harde’ opstartkosten aan gekoppeld met soms onduidelijke, ‘zachte’ maatschappelijke opbrengsten. Bovendien hangt er een, niet altijd even terecht, stigma rond digitaliseringsprojecten van de overheid. 

Technologie vergemakkelijkt de ruimtelijke puzzel 

Nederland heeft een instrumentarium nodig dat helpt om integrale, toekomstgerichte keuzes te maken in de verbouwingsopgave van Nederland. We hebben elke vierkante meter meermaals nodig én we willen onze leefomgeving leefbaar en gezond inrichten. Het goede nieuws is dat er steeds meer technologieën beschikbaar komen die hulp bieden bij de ruimtelijke puzzel. We zien bijvoorbeeld steeds meer Digital Twins: digitale platforms, die met actuele data een virtuele representatie geven van een gebouw of gebied. In zo’n digitale omgeving kun je de impact van keuzes modelleren, om zo te sturen op maximale waardecreatie in een gebied. Denk hierbij aan economische, maatschappelijke én ecologische waarde. En belangrijk signaal is de oproep van de Rijksoverheid om innovatie – zoals een Digital Twin – in te zetten in de NOVEX-gebieden: 17 gebieden waar de ruimtelijke complexiteit zo groot is, dat het Rijk er samen met de provincie prioriteit aan geeft. 

Lerende fase: we staan nog maar aan het begin! 

Optimaal gebruik van digitale innovatie in gebiedsontwikkeling vraagt om een open en constructieve samenwerking tussen beleidsmakers, ontwikkelaars, technologiebedrijven en de uiteindelijke gebruikers van een gebied. Alle partijen in de keten van ruimtelijke ordening proberen meer datagedreven te werken. Maar we missen zicht op samenhang en integraliteit. Data wordt nu vaak per fase, per thema en per partij gegenereerd, geanalyseerd en benut. We weten steeds meer over infrastructuur, gebouwbeheer, materialen, klimaat en gedrag.   

Informatie uit het ontwerpproces gaat verloren: we ontwikkelen gebouwen en gebieden op basis van het eindontwerp, en lijken weer blind te worden voor alle afwegingen uit de ontwerpfase. En in de gebruiksfase leren we onze leefomgeving realtime te analyseren om beheer te optimaliseren, maar houden we vaak onvoldoende rekening met veranderende behoeftes van de daadwerkelijke gebruikers van een gebied. Overheden en marktpartijen lopen hierdoor kansen mis om integrale waarde toe te voegen aan een gebied op de lange termijn. 

Samen werken met datagedreven oplossingen en nieuwe technologie is voor overheden en andere partijen nog onwennig: je moet niet alleen de technologie, maar ook elkaar op een nieuwe manier leren vertrouwen. Dat dit vertrouwen er snel komt is cruciaal, want digitalisering helpt, versnelt en versimpelt. Belangrijk hierbij is dat keuzes nooit alleen over data gaan, maar altijd ook over de mensen, wensen en waarden die daarachter zitten. Dat willen we integreren in besluitvorming. 

Organiserende fase: strategischer nadenken over digitalisering in ons vakgebied 

Gebiedsontwikkeling heeft een lange tijdshorizon, maar we kunnen onmogelijk overzien wat een gebied de komende 20, 30 jaar nodig heeft. De waarden en uitgangspunten die we voorop stellen veranderen steeds. Zo heeft de coronatijd laten zien dat verandering heel plots kan gaan: opeens werd het gebied rondom ons huis onze leefomgeving en veranderde de manier waarop we onze leefomgeving gebruiken. Naast de verbouwingsopgave van Nederland hebben we dus ook een opgave in het versterken van kwaliteit in steden en gebieden. Waardegestuurde gebiedsontwikkeling zal een steeds grotere rol spelen en vraagt om een herpositionering van betrokken partijen. Zo zie je in Nederland steeds vaker dat marktpartijen nadenken over nieuwe proposities voor die lange termijn: concepten gaan niet enkel om het ontwikkelen van een woonwijk, maar beloven bijvoorbeeld bij te dragen aan de gezonde levensstijl van bewoners.  

Dit voorbeeld illustreert de volgende fase in digitalisering: de rollen in een gebiedsontwikkeling verschuiven en nieuwe rollen ontstaan – zoals een system integrator op gebiedsniveau. Het is nog onduidelijk wie deze rol op de lange termijn zal vervullen. Is het een overheid, die publieke waarden vertegenwoordigt in een gebied? Of zijn het marktpartijen – ontwikkelaars, bouwbedrijven, of tech-bedrijven – die nieuwe verdienmodellen vinden in duurzame, gezonde gebiedsontwikkeling?  

Welke rol pakt de overheid? 

Overheden moeten positie kiezen in het ecosysteem dat zich op dit moment ontwikkelt rond datagedreven gebiedsontwikkeling: welke rol wil en kun je als (lokale) overheid spelen? Hoe kunnen digitale oplossingen helpen om beter grip te krijgen op de ruimtelijke uitdagingen van Nederland? 

Onze oproep aan overheden luidt dan ook: start een open proces – samen met marktpartijen en gebruikers – om te komen tot een gezamenlijke strategie op digitalisering in de gebiedsontwikkeling. Denk na over wat je als organisatie nodig hebt om digitaliseringskansen te benutten: een digitale infrastructuur, het juiste instrumentarium (wetten, kaders en besluitvorming) en de benodigde mensen en skills. Oefen met concrete casussen, maar voorkom dat geleerde lessen op projectniveau blijven hangen. Gebruik dit proces om invulling te geven aan de eigen rol en positie in dit nieuwe ecosysteem.  


Benieuwd naar de vier handreikingen die Maja Bosch en Merle Gormley doen voor overheden die meer grip willen krijgen op digitale innovatie in de gebiedsontwikkeling? Lees dan verder in Biind Magazine.

Reactie toevoegen

Beperkte HTML

  • Toegelaten HTML-tags: <a href hreflang> <em> <strong> <cite> <blockquote cite> <code> <ul type> <ol start type> <li> <dl> <dt> <dd> <h2 id> <h3 id> <h4 id> <h5 id> <h6 id>
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Lazy-loading is enabled for both <img> and <iframe> tags. If you want certain elements skip lazy-loading, add no-b-lazy class name.

Meer artikelen met dit thema

descriptionArtikel

Projectenkaart geeft boost aan integraal werken

24 okt 2022 timer4 min
Integraal werken begint met van elkaar weten wat je aan het doen bent en wanneer. De projectenkaart van Esri…
Lees verder
descriptionArtikel

Open book: Teaching, learning & researching spatial planning

18 okt 2022 timer3 min
De complexiteit en onderlinge verbondenheid van de hedendaagse stedelijke uitdagingen vereisen een geïntegreerde…
Lees verder
descriptionArtikel

Omschakeling naar circulaire economie van invloed op ruimtelijke inrichting

23 sep 2022 timer2 min
Het is de afgelopen maanden niemand ontgaan hoe afhankelijk we zijn van gas, met alle consequenties van dien.…
Lees verder
descriptionArtikel

Congres de Ingenieuze Stad

14 sep 2022 timer3 min
Koninklijke NLingenieurs organiseert op haar 105e verjaardag, donderdag 3 november 2022, het congres De Ingenieuze…
Lees verder
descriptionArtikel

Ruimtelijke condities bevorderen sociale samenhang in een buurt

12 sep 2022 timer2 min
Benut de bouwopgave en energietransitie als kans om de sociale buurtwaarde te stimuleren. Daartoe roepen de Raad…
Lees verder
flash_onNieuws

Energietransitie vereist betere afspraken over data

5 sep 2022
Digitale technologie en data zijn essentieel voor de energietransitie. Maar de overheid en sectorpartijen hebben…
Lees verder
Smart mobility leidraad
flash_onNieuws

MRA Platform publiceert nieuwe leidraad Gebiedsontwikkeling en Smart Mobility

25 jul 2022
De leidraad is vooral gericht op projectmanagers en mobiliteitsadviseurs van gemeenten.
Lees verder
samenwerken
flash_onNieuws

Podcast Something Spatial - Efficiënt samenwerken met opdrachtgevers in de buitenruimte

19 jul 2022
De tweede reeks van de podcast Something Spatial van Esri Nederland, staat in het teken van samenwerken.
Lees verder