Verbinden voorbij de sectorale grenzen

De druk neemt toe

De aanleiding voor de samenwerking ligt volgens Bekhuis voor de hand. Nederland moet de komende jaren fors bouwen, omdat de bevolking blijft groeien. "Je hoeft niet in een glazen bol te kijken. Je moet gewoon goed naar buiten kijken en zien dat de druk op de openbare ruimte blijft toenemen. We zijn wel druk bezig met woningbouw, maar de woningnood wordt eigenlijk alleen maar groter." En als het water tot aan de lippen komt te staan, verdwijnt de tijd om zaken als mobiliteit goed mee te wegen, ziet hij. " De tijdsdruk wordt alleen maar groter."

Die druk komt voort uit een schaarste die zich volgens Bekhuis op vier vlakken tegelijk voordoet: fysieke ruimte, geld, tijd en kennis. "Je kijkt niet meer alleen naar de vierkante meter, maar naar de kubieke meter, want ook de ondergrond speelt mee. Daarnaast heb je te maken met geld, met tijdsdruk - ambtenaren hebben een enorm takenpakket - en met kennis en vaardigheden. Als we van sectoraal naar integraal moeten gaan werken, vraagt dat andere competenties dan je gewend bent." Voor CROW is dat reden geweest om gebiedsgericht werken tot een van de strategische speerpunten voor de komende vijf jaar te benoemen.

Van sectoraal naar integraal

Die ontwikkeling past in een langere lijn, vult Dijkstra aan. Toen Acquire veertig jaar geleden begon met het magazine Straatbeeld, ging het vooral om gemeenten die hun binnenstad of plein hadden opgeknapt. "De openbare ruimte was toen vooral een plek die mooi moest zijn." Bezuinigingen zorgden voor een kentering. "Daarna kwamen er allerlei crises overheen en was er een stuk minder geld. Dat heeft er denk ik toe geleid dat we de openbare ruimte zijn gaan zien als een plek waar van alles kan: waar je kunt bewegen, sporten en mensen kunt ontmoeten." Met minder geld voor grote vernieuwing verschoof de aandacht naar de sociale functie van de straat.

Inmiddels stapelen de maatschappelijke opgaven zich zo op dat een volgende stap nodig is, vindt Dijkstra. "Er zijn allerlei maatschappelijke opgaven bij gekomen, waarvan we vinden dat de openbare ruimte een bijdrage moet leveren aan de oplossingen. Alleen is de vraag hoe je dat allemaal aan elkaar koppelt." Bekhuis herkent dat vanuit CROW. Steeds vaker wordt de organisatie gevraagd niet alleen op inhoud, maar ook bij het proces te ondersteunen. Een concreet voorbeeld is de relatie tussen bovengrondse en ondergrondse infrastructuur. " We bieden kennis over de ondergrond, zoals kabels en leidingen en werken in en met verontreinigde bodem, maar wat je boven doet, heeft ook gevolgen voor beneden. Je kunt wel willen uitbreiden, maar als het stroomnet niet toereikend is, zit de gemeentelijke ontwikkeling gewoon op slot."

Het tactische gat

Dat integraal werken vraagt niet om iedereen tot generalist om te scholen, benadrukt Bekhuis. Specialistische kennis blijft onmisbaar. "Je gaat van strategie naar uitvoering, en bij die uitvoering heb je juist specialistische kennis nodig." Wat wel moet veranderen, is dat specialisten beter gaan beseffen dat ze onderdeel zijn van een grotere opgave. Als voorbeeld noemt hij de parkeerspecialist, wiens vakgebied volgens hem structureel wordt onderschat. "Je ziet vaak heel goede parkeerspecialisten, maar die worden pas in de laatste fase van een project betrokken door een stedenbouwkundige of ontwerper: vertel me eens hoeveel parkeervakken ik moet intekenen bij die nieuwbouwwijk. Dat is niet meer van deze tijd. Je hebt mensen nodig die parkeren al vanuit de omgevingsvisie en de mobiliteitsvisie als sturend instrument meenemen."

Die verbinding tussen de strategische laag, de mooie ambities in een omgevingsvisie, en de uitvoering op maaiveld is precies waar het volgens Bekhuis vaak misgaat. "Iedereen kan mooie dingen zeggen over een gezonde leefomgeving. Maar dan komt de hoe-vraag: hoe ga je dit dan doen?" Ook op bestuurlijk niveau is dat besef nodig, vult Dijkstra aan. Provinciale of gemeentelijke akkoorden blijven volgens hem regelmatig te vrijblijvend. "Als je zo'n akkoord doorleest, staat alles erin, maar in twee zinnetjes. Dan wordt er dus geen enkele keuze gemaakt."

Ambassadeurs als verbinders

Om de verbinding tussen bestuur, beleid en uitvoering te versterken, verzamelen Acquire en CROW ambassadeurs: professionals die de schotten tussen sectoren en lagen willen doorbreken. "Het zijn mensen die vanuit hetzelfde gedachtegoed werken: we willen Nederland mooi houden en met beperkte middelen over de grenzen van je eigen vakgebied heen kijken", zegt Bekhuis. Die ambassadeurs zijn nodig op elk niveau: bestuurlijk, tactisch en uitvoerend. Het meest kwetsbare punt zit volgens hem juist in het midden. "Het verbinden van de omgevingsvisie met de uitvoering, dat tactische gat, dat is waar het vaak op vastloopt."
Voor die koplopers is erkenning minstens zo belangrijk als inhoud, merkt Dijkstra op. "Zij voelen zich vaak alleen, omdat ze voor de troepen uit lopen. Ze willen ook gewoon de kracht van elkaar voelen." Het is de opgave om die koplopers niet alleen te inspireren, maar hun ervaring ook te vertalen naar kennis waar heel Nederland mee verder kan. 

De ontbrekende schakel: het sociale domein

Bij een integrale benadering hoort tegenwoordig ook de verbinding met het sociale domein, iets wat tot op heden onderbelicht blijft. Bekhuis herkent dit vanuit zijn ervaring rondom het onderwerp toegankelijkheid. "Mensen uit de fysieke leefomgeving krijgen al snel de opdracht om een mooie stoep te ontwerpen, zonder goed te beseffen wie de gebruikers zijn. We moeten van systeemgericht technisch ontwerpen naar mensgericht ontwerpen." Het fysieke en het sociale domein hebben volgens hem een gedeeld belang dat nog te weinig wordt erkend, niet alleen als het gaat om toegankelijkheid, maar ook rond thema’s als sport, bewegen en gezondheid.  

De vergrijzing maakt die verbinding volgens Bekhuis alleen maar urgenter. Hij noemt de bouw van achtduizend woningen in Nijmegen, met veel seniorenwoningen, als voorbeeld. "Ouderen worden gestimuleerd om zo lang mogelijk thuis te wonen en actief te blijven. Dan moet je wel een ommetje kunnen maken in de buurt. Dat vraagt iets van ontwerp en inrichting, en van onderhoud en beheer. Denk aan scheve stoeptegels waar een rollator niet overheen komt. Dat besef moet gewoon veel dichter bij elkaar komen." Die samenwerking bouw je niet in een middagje projectoverleg, benadrukt hij, maar vraagt om een langere adem: instanties uit het sociale domein vroeg aanhaken en serieus nemen.

Waarom CROW en Acquire samen optrekken

Dat CROW en Acquire dit gezamenlijk oppakken, ligt volgens Dijkstra voor de hand vanuit ieders sterke kant. "Grofweg zou je kunnen zeggen dat Acquire de podia ontwikkelt: een congres, een website waar je dagelijks nieuws over dit thema vindt, enzovoort. Zodra er een verdiepingsslag nodig is, is CROW aan zet om kennisproducten en kennis in te zetten in de praktijk." Overigens biedt CROW niet alleen kennis, maar zorgt ook dat deze praktisch toepasbaar is. Onder andere door events zoals congressen, bijeenkomsten en webinars te organiseren. Via netwerken professionals met elkaar te verbinden en daarnaast ook met een breed palet aan cursussen en trainingen via CROW Academie. Bekhuis onderschrijft dat beeld en plaatst het in het perspectief van CROW's positionering. "Wij worden gezien als één van de partijen die de verbinding van sectoraal naar integraal zou kunnen maken, maar dat gaan we niet alleen doen. Daar hebben we elkaar hard bij nodig, juist op de onderdelen waar zij goed in zijn."

Vooruitblik op oktober

Het belangrijkste doel van de bijeenkomst voor koplopers dit najaar is volgens Dijkstra dat deelnemers zich onderdeel gaan voelen van een groter netwerk. "We hopen het gevoel te creëren: ik sta er niet alleen voor. Er zijn veertig, vijftig andere koplopers, en fijn dat ik die dan ontmoet en vanaf dat moment ook kan bellen." Voor Bekhuis is dat nadrukkelijk een tussenstap. Het moet niet bij één bijeenkomst blijven. "Rond het congres dat we in 2027 willen organiseren moet een heel netwerk ontstaan."

CROW en Acquire kiezen bewust voor een insteek op effectiviteit en bruikbaarheid. Bekhuis: "Mensen willen geïnspireerd worden door praktijkvoorbeelden. Wat kan ik ermee, hoe neem ik dat mee naar huis? Daarna moet er een landingsplek zijn waar die kennis en ervaring geborgd wordt." Beide partijen benadrukken dat ze niet de enigen zijn die integraal werken op de agenda zetten en dat andere initiatieven, zoals congressen over duurzame mobiliteit, hetzelfde thema oppakken. Juist daarom is de oproep aan ministeries, provincies en gemeenten nadrukkelijk niet om individueel weer iets nieuws te organiseren. Dijkstra: "Wij gaan dit initiatief doen en werken graag samen met partijen die al stappen hebben gezet. Ga vooral niet alles zelf doen of zelf dingen organiseren, maar kijk of dit een platform kan worden waar je op kunt meeliften."