Leidse beweegsleutels stimuleren integrale aanpak fysieke leefomgeving

woensdag 22 maart 2023

Foto: Shutterstock

Net als veel andere Nederlandse steden heeft ook Leiden te maken met veel maatschappelijke opgaven, waardoor de openbare ruimte onder druk komt te staan. Tegelijkertijd moet die openbare ruimte leefbaar blijven en moet er ruimte zijn om te spelen en bewegen. De gemeente ontwikkelde aan de hand van Saskia van Hoore en Willemijn Pas een tool met tien simpele regels: De Leidse Beweegsleutels. Maar dan begint het. Want hoe krijg je die regels tussen de oren van al je collega’s?

“Leiden is de op één na dichtbebouwde gemeente van Nederland”, schetst Saskia van Hoore, beleidsadviseur buiten spelen bij de gemeente Leiden. “En dan ligt er ook nog eens een grote woningbouwopgave die binnenstedelijk opgelost moet gaan worden. De openbare ruimte moet leefbaar blijven. Wat hoort daarbij? Dat je samen kun spelen en bewegen, dat er groen is.” Juist op het gebied van spelen en bewegen ligt in Leiden een uitdaging. “Behoorlijk zelfs”, vindt Van Hoore. “De druk op de openbare ruimte is groot in Leiden. Minder meters en meer gebruikers vragen om een slimme inrichting van de openbare ruimte, een beweegvriendelijke openbare ruimte. Je zou denken dat in wijken met veel ruimte en groen een gezondere bevolking is, maar dat gaat in Leiden niet altijd op. Het gaat dus om kwaliteit van ruimte en groen, een uitnodigende buitenruimte met variatie in beweegmogelijkheden. Het is lastig om mensen met een lagere social-economische status te bereiken, daar ligt de grootste uitdaging.”

Tien bouwstenen

Hoe kan je bewegen en beweeggedrag positief beïnvloeden? Op verschillende manieren. “We hebben uitgangspunten van beleid dat raakvlak heeft met de openbare ruimte bij elkaar gebracht tot tien bouwstenen voor een beweegvriendelijke openbare ruimte”, vertelt Van Hoore. Samen met haar collega Willemijn Pas, beleidsadviseur sport, nam ze het initiatief voor een eenvoudige tool. “Gebaseerd op Leids gemeentelijk beleid, en wetenschappelijke inzichten.”

De 10 Leidse Beweegsleutels

1.    De openbare ruimte is voor alle Leidenaren toegankelijk en bereikbaar;
2.    De openbare ruimte is veilig, schoon en goed onderhouden;
3.    Ruim baan voor lopen en fietsen; 
4.    Aantrekkelijke routes en verbindingen; 
5.    Bewegen door groen;
6.    Water is beweegruimte;
7.    Bewegen in de buurt;
8.    Variatie in speel- en beweegmogelijkheden;
9.    Speel- en beweegplekken zijn multifunctioneel;
10.    Slim bouwen is meer bewegen.

Net een broodje hamburger

Van Hoore is ervan overtuigd dat wanneer deze sleutels bij elke ontwikkeling, of het nu op herinrichting of om nieuw gebied gaat, de stad er niet alleen beweegvriendelijker van wordt, maar dat ook andere opgaven aangepakt worden. “Niet voor niets hebben onze collega’s van fietsen, wandelen, groen, klimaatadaptatie, stedenbouwkundigen en planologen meegelezen. Geen ruimte? Juist wel! Groen is bijvoorbeeld meteen klimaatadaptief, het reduceert hitte. Het is allemaal niet zo ingewikkeld, je moet gewoon slimme combinaties maken. Een broodje hamburger is niets zonder saus. Zo is het ook voor de beweegsleutels, het geheel maakt het succes.”

Coronatijd lastig voor integraal werken

De Leidse Beweegsleutels worden in principe toegepast bij alle ontwikkelingen in de stad, maar dit gaat niet vanzelf. “Ik ben wel een luisje in de pels”, drukt Van Hoore zich voorzichtig uit. “Je moet er voortdurend bovenop blijven zitten. Ik denk niet dat er nog iemand is bij de gemeente Leiden die de Beweegsleutels niet kent.” En dan te bedenken dat de tool in coronatijd werd opgeleverd, toen iedereen thuis werkte. “Het was niet fijn dat elkaar in coronatijd niet zagen, want integraal werken is dan veel lastiger.” Het weerhield Van Hoore er niet van om haar collega’s te benaderen. “We hebben het op de interne website laten zetten, zijn aangesloten bij allerlei overleggen en hebben de tool naar alle stedenbouwkundigen gestuurd. We hebben een kaart waarop alle ruimtelijke ontwikkelingen in Leiden op staan, die houden we scherp in de gaten. Het moet voor sommige collega’s vervelend geweest zijn dat ik elke keer weer op de stoep stond, maar ik wilde voortdurend iedereen prikkelen.”

Paradepaardje

Wie voor de gemeente Leiden werkt, ontkomt er bijna niet aan om kennis te hebben van de Beweegsleutels. Wat Van Hoore en Pas ook mee hebben is de steun van de wethouder. “Bestuurlijk gezien zijn de Leidse Beweegsleutels een paradepaardje”, weet Van Hoore. “Daarnaast is het een overzichtelijke tool, alles past op één A4’tje. Uiteraard ligt er wel een notitie onder, waarvan veel al was vastgesteld. Een beweegvriendelijke openbare ruimte is een van de ambities van de Omgevingsvisie Leiden 2040.”

Typisch Leids

Op het eerste gezicht lijken de ‘tien geboden’ vrij algemeen van karakter. Wat er typisch Leids is aan de Beweegsleutels? “De richtlijnen voor voldoende speel- en beweegruimte van tien procent is uniek voor Leiden. Maar inderdaad kunnen andere steden ook gebruik maken van de richtlijnen.”

In de ogen van Van Hoore is het volstrekt logisch dat de afdelingen spelen en sporten samenwerken, zoals zij en Willemijn Pas hebben gedaan, ondanks dat ze bij verschillende domeinen werkzaam zijn. “Je kunt sporten en de spelen in de openbare ruimte niet los van elkaar zien. De openbare ruimte is de grootste sportaccommodatie van de stad. Spelen en bewegen maken gebruik van dezelfde ruimte. Tegelijkertijd lijken het sociale en het fysieke domein twee verschillende werelden. Het beleid voor sporten, spelen en bewegen zit in het sociaal domein, terwijl het beheer van al deze faciliteiten in de openbare ruimte bij het fysiek domein zit. Ik heb veel mensen leren kennen bij het opstellen van het integrale beleidskader spelen en bewegen. Voor het opstellen van dit beleid was samenwerking met collega’s van diverse domeinen van belang en dat was heel inspirerend. Maar vroeger zaten we in hetzelfde gebouw, dat is nu niet meer zo. Bovendien werken veel meer mensen thuis tegenwoordig. Dat is een belemmering voor integraal werken. Tegelijkertijd hoeft fysieke aanwezigheid overleg niet meer in de weg te staan.

Lekker koffie drinken

Toch werkt het het beste als je elkaar actief opzoekt. Ga lekker koffie drinken bij je collega! Leren van elkaar is zo leuk. Als ik iemand nog niet ken dan bel ik diegene gewoon op en daarna ga ik langs. Zorg dat je open interesse hebt en waardering voor elkaars werk. De Leidse Beweegsleutels zijn een manier om bij elkaar te komen en gelukkig gebeurt dat steeds meer.”

Meer artikelen met dit thema

descriptionArtikel

‘Bij groen in de stad is één plus één zeven’

29 feb om 09:35 uur

Meer groen in de buitenruimte, het lijkt een inkoppertje in een tijd waarin we steeds regelmatiger kampen met…

Lees verder
flash_onNieuws

Verbreding Vakbeurs Sportaccommodaties

23 feb om 10:03 uur

Sporten gebeurde vroeger vooral in georganiseerd verband, op een sportpark of in een zaal. Echter fungeert de…

Lees verder
descriptionArtikel

Op zoek naar onderhandelingsruimte

12 feb om 12:02 uur

Verschillende maatschappelijke opgaven strijden om schaarse ruimte in de fysieke leefomgeving. Er zullen keuzes…

Lees verder
flash_onNieuws

Miljardeninvestering nodig om steden aan groennormen te laten voldoen

9 feb om 17:14 uur

Er bestaat nog geen goede groennorm die we in Nederland kunnen gebruiken, een kwaliteitseis aan het groen…

Lees verder
flash_onNieuws

Meer aandacht voor sport en preventie in lokale sportakkoorden

7 feb om 14:15 uur

Bij de herijking van de lokale sportakkoorden is meer aandacht voor sport en preventie aangebracht. Ook de…

Lees verder
flash_onNieuws

Project Klimaatadaptatie en Gezondheid toont eerste resultaten

6 feb om 08:48 uur

Het project Klimaatadaptatie en Gezondheid brengt de gezondheidseffecten van klimaatverandering onder de…

Lees verder
flash_onNieuws

Gratis sportaanbod brengt kwart niet-sporters in beweging

30 jan om 08:57 uur

Te hoge sportkosten weerhouden 40 procent van de Nederlanders ervan om regelmatig te sporten. Wanneer sporten…

Lees verder
descriptionArtikel

Altijd beweging in de stad: Logistiek als essentiële factor

24 jan om 15:26 uur

Ontdek de cruciale rol van logistiek in de dynamiek van de stad. Nick Juffermans deelt inzichten tijdens het…

Lees verder