BioClock Consortium onderzoekt invloed van kunstlicht op biologische klok

woensdag 3 juli 2024

Foto: Shutterstock

De gehele levende natuur bezit een biologische klok. Deze wordt ‘gelijk gezet’ door licht, van nature de lichtcyclus van dag en nacht. De afgelopen jaren blijkt steeds meer dat de invloed van kunstlicht op onze biologische klok veel groter is dan gedacht. 

Om hier meer over te weten te komen, werkt een interdisciplinair team van onderzoekers, clinici, gemeenten en andere maatschappelijke partners samen: in het BioClock Consortium. De Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek heeft een onderzoek subsidie van 10 miljoen euro aan dit team toegekend. Het begrijpen van de invloed van onze 24-uurs economie op de biologische klok is essentieel om de menselijke gezondheid te versterken, maar ook die van de wereld om ons heen. 

Clusters

Het onderzoek van het BioClock consortium is verdeeld over drie clusters. Ieder cluster belicht een onderdeel van de wisselwerking tussen de biologische klok en de wereld om ons heen: maatschappij, gezondheidszorg en natuur. Laatst genoemde sector, natuur, valt onder de verantwoordelijkheid van Kamiel Spoelstra. Hij neemt ons mee in wat hier allemaal bij komt kijken. 

“Onze licht- donkercyclus is een enorm sterkte factor die de ritmiek van organismen in het vrije veld synchroniseert. Dit maakt dat voornamelijk dieren moeten zorgen dat ze actief zijn op het juiste moment. Daar heb je een goed gesynchroniseerd dag- nachtritme voor nodig. Neem bijvoorbeeld vleermuizen. Zij zijn erg gevoelig voor licht en vliegen een stuk langzamer dan vogels. Ze moeten voorkomen dat ze naar buiten vliegen als het nog te licht is en gezien worden door roofdieren zoals marters en uilen. Ze durven bijvoorbeeld alleen iets eerder naar buiten te vliegen als het bewolkt is.”

Nu we een klein stukje achtergrond hebben over hoe het dag- en nachtritme en het behoud daarvan ook voor onze natuur van essentieel belang is, gaan we verder op de onderzoeken die binnen dit cluster vallen. “Wij werken samen met een aantal grote gemeenten in het onderzoek naar de effecten van nachtelijk kunstlicht op de natuurlijke omgeving. We hebben in deze gemeenten opstellingen staan waarbij we kijken naar de effecten van de intensiteit van lampen op de aantallen aangetrokken insecten, wanneer in de nacht die aantrekking het grootst is. En vervolgens hoe dit het jachtpatroon van vleermuizen verstoort. Het zou best kunnen zijn dat wanneer de lampen iets gedimd worden, dat door verandering in aantrekking van insecten het nachtelijk jachtpatroon van vleermuizen veel minder verstoord wordt dan wanneer de lampen op vol vermogen schijnen. Dit is belangrijk voor gemeenten, omdat deze verstoring dan kan worden voorkomen. Naast de intensiteit van licht gaan we ook de effecten van de kleursamenstelling van licht meten op insecten en vleermuizen in relatie tot het activiteitenpatroon onderzoeken.”

Effecten terugdringen

Het uiteindelijke doel van het cluster Natuur is dus om oplossingen te vinden waarmee de effecten van nachtelijk kunstlicht op de biologische klok van ecologische systemen afnemen in zowel stedelijke- als ook in landelijke- en natuurgebieden. Hiermee kunnen we de biodiversiteit van organismen in het water, op het land en in de lucht beschermen. 

“Uiteindelijk hebben de verschillende soorten organismen (planten, insecten, vleermuizen, red.) elkaar nodig om in stand te blijven. Des te belangrijker is het dus om de biodiversiteit zo goed mogelijk te onderzoeken en te bewaken, en ervoor te zorgen dat de biologische klok niet te veel verstoord wordt door licht.”

Meer informatie over het BioClock Consortium

Biind Magazine

Dit artikel verscheen onlangs in het gratis Biind Magazine. Het thema van deze editie is De Stad bij Avondlicht. Lees het magazine hier.

Meer artikelen met dit thema

flash_onNieuws

Uiteenlopende gemeentelijke plannen voor gezondheid via sport en bewegen

10 jul om 12:20 uur

De rol van sport en bewegen in de plannen van gemeenten voor het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA)…

Lees verder
flash_onNieuws

Schone Lucht Akkoord op koers voor gezondheidswinst

2 jul om 11:52 uur

Als alle plannen voor schonere lucht worden uitgevoerd, zullen Nederlanders in 2030 gemiddeld 2,5 tot 3,5…

Lees verder
flash_onNieuws

Amsterdammers met laag inkomen kwetsbaarder voor hittestress

19 jun om 12:27 uur

Amsterdammers met een laag inkomen hebben minder toegang tot verkoeling in de stad. Ze zijn hierdoor…

Lees verder
flash_onNieuws

Nederlandse welvaart in gevaar door gezondheidscrisis

19 jun om 11:54 uur

Er ontwikkelt zich een gezondheidsramp in Nederland, waarbij de welvaart in gevaar komt als er niet snel wordt…

Lees verder
flash_onNieuws

Nationaal Dashboard Biodiversiteit biedt blik op de staat Nederlandse natuur

30 mei om 19:16 uur

Een consortium van natuurorganisaties heeft vorige week op de Internationale Dag van de Biodiversiteit het…

Lees verder
descriptionArtikel

Buurtdashboard opgaven klimaatadaptatie gelanceerd

27 mei om 11:35 uur

Samen met de Hogeschool van Amsterdam en Climate Adaptation Services (CAS) ontwikkelde Deltares het…

Lees verder
flash_onNieuws

Update over gezondheidsrisico's door klimaatverandering

22 mei om 09:36 uur

De wereldwijde klimaatverandering heet ook in Nederland grote invloed. De gemiddelde temperatuur is de…

Lees verder
flash_onNieuws

Steden gezonder ontwerpen: Meer woningen en een gezondere omgeving

14 mei om 15:04 uur

Anders ontwerpen leidt tot meer woningen en een gezondere omgeving. Dat is de conclusie van het rapport Gezonde…

Lees verder