PBL-reflectie op Ontwerp-Nota Ruimte

Het Rijk wil met de Ontwerp-Nota Ruimte de nationale regie over ruimtelijke ordening versterken en kaders formuleren voor de inrichting van Nederland op lange termijn, onder meer rond woningbouw, energie, water en natuur. Het ontwerp ligt open ter inzage en vormt een tussenstap naar de definitieve Nota Ruimte. Het PBL is op verzoek van het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening gevraagd de ontwerpnota te beoordelen en aanbevelingen te formuleren ten behoeve van de verdere uitwerking.

Vijf kernaanbevelingen

Het PBL presenteert vijf aanbevelingen die volgens het bureau essentieel zijn voor een sterke nationale omgevingsvisie:

1. Meer aandacht voor samenhang: Hoewel de ontwerpnota vier centrale thema’s benoemt – water en bodem, landbouw en natuur, economie en energie, en wonen, werken en bereikbaarheid – vraagt het PBL explicieter aandacht voor de onderlinge relaties tussen deze thema’s. Dit betreft niet alleen de onderlinge invloed van sectorale keuzes, maar ook de gevolgen voor omgevingskwaliteit en duurzame ontwikkeling.
2. Scherpere keuzes maken: De optelsom van ruimteclaims uit verschillende domeinen overstijgt wat Nederland qua fysieke ruimte kan bieden. Het PBL beveelt aan prioriteiten te stellen en expliciet te maken welke ruimtevraag voorrang heeft. Bij natuur adviseert het planbureau bijvoorbeeld uitbreiding van natuurgebieden in plaats van alleen meervoudig ruimtegebruik.
3. Versterking van leidende principes: De leidende principes in de ontwerpnota, zoals meervoudig ruimtegebruik en gebiedskenmerken centraal, moeten volgens het PBL worden aangescherpt en zo worden geformuleerd dat ze daadwerkelijk richting geven aan keuzes en uitvoering. Het planbureau pleit ook voor een extra principe rond duurzaamheid en omgevingskwaliteit als toetssteen.
4. Onzekerheid betrekken in besluitvorming: De reflectie benadrukt het belang van flexibel beleid dat rekening houdt met onzekerheden zoals demografische ontwikkelingen en klimaatverandering. Scenario-analyses en adaptieve strategieën kunnen volgens het PBL bijdragen aan robuustere keuzes.
5. Borging van implementatie: Het PBL signaleert dat het uitvoeringsdeel van de ontwerpnota beperkt is en weinig concrete koppelingen maakt tussen doelen en middelen. Een duidelijker kader voor verantwoordelijkheden, middelen en randvoorwaarden is nodig om de nationale visie in de praktijk te laten werken.

Beoordeling en context

Het PBL waardeert dat de ontwerpnota een integrale en interdepartementale insteek heeft, en dat het Rijk actiever sturing wil geven aan de ruimtelijke inrichting van Nederland. Tegelijkertijd concludeert het PBL dat de ambitie verder aangescherpt moet worden om effectief om te gaan met bestaande en toekomstige ruimtelijke vraagstukken.

Lees hier het rapport van PBL