De kunst van het ov-kaarten maken

donderdag 15 augustus 2019
timer 5 min
De kunst van het ov-kaarten maken

Wat maakt een metro- of spoorkaart nou eigenlijk tot een toegankelijke en overzichtelijke kaart? We vroegen het vervoerkundige Onno Pruis en cartograaf Sebas van den Brink. "Kill your darlings".

De Russische cartograaf Pasha Omelekhin ontwikkelde een nieuwe metrokaart van Berlijn, omdat de oude moeilijk leesbaar zou zijn. De officiële metrokaart van Berlijn stamt uit 1992 en is daarmee behoorlijk verouderd. Zo heeft Berlijn de afgelopen 27 jaar een boel nieuwe metrohaltes gekregen en is de vormgeving ook uit de tijd, zegt Omelekhin. Daarom is het volgens hem tijd voor een nieuw ontwerp, dat zich kenmerkt door vloeiende lijnen die meer overzicht bieden. Ook is de informatie is beter verdeeld, waardoor de kaart makkelijker te lezen is.

De Spoorkaart van Onno Pruis

Lijnennetkaart 

Omelekhin hanteerde voor zijn kaart de ‘principes van Beck’, vertelt hij. De eerste lijnennetkaart werd in 1932 ontwikkeld door Harry Beck, vertelt vervoerkundige Onno Pruis. Het was een schematische kaart van de Londen Underground, waarin alleen de metrolijnen en haltes zijn weergegeven. “Doordat het metronetwerk daar snel groeide, werd de kaart steeds ingewikkelder te lezen. Beck besloot geografische details weg te laten: die zijn ondergronds minder van belang.”  

Ook vormtechnisch vereenvoudigde Beck de kaart. “De tekst kwam in een hellingsgraad van 45 graden ten opzichte van de stations te staan, in plaats van 90 graden. En de hoeken zijn wat ronder. Dat oogt vriendelijker en geeft een rustiger beeld”, legt Pruis uit. “Je ziet daardoor snel hoe je van A naar B komt. Een goede kaart geeft zo min mogelijk overbodige informatie weer.”  Pruis gebruikte, samen met vormgever Vincent Scholtze, de principes van Beck dan ook bij het vormgeven van de spoorkaart -  die eind 2017 door NS is overgenomen. De eerste stap is daarbij om geografische details weg te laten. 

De Spoorlijnenkaart van Van den Brink

“En kill your darlings”, reageert Van den Brink. Hij realiseerde recent een eigen spoorkaart, nadat hij eind 2017 ook al een snelwegkaart van Nederland uitbracht, waarin de informatie in ‘metrovorm’ wordt gepresenteerd. “Des te meer informatie je weergeeft, des te lastiger het leesbaar wordt. Je moet dus kiezen welke informatie je wel en niet presenteert.”  

Rustige vormgeving 

Daarbij tellen ook een rustig kleurgebruik en een goed leesbaar lettertype, dat zoveel mogelijk in dezelfde richting geschreven wordt. In de NS-Spoorkaart zijn alleen de contouren van Nederland zichtbaar, herkenbaar aan bijvoorbeeld de Waddeneilanden en Zeeland. “In de Randstad zijn meer stations dan in de buitengebieden en is het drukker, dus dat gebied is op de kaart meer opgeblazen", zegt Pruis.

Volgens Van den Brink gaat het er ook om wat het doel met de kaart is: “Ik heb van tevoren een doel en een doelgroep benoemd. Aan de hand daarvan besluit ik welke informatie ik wel en niet wil laten zien. Je wilt de informatie snel mogelijk presenteren. Op mijn snelwegkaart kan je bijvoorbeeld niet uitlezen hoe lang het rijden is, maar wel welke afrit er aan komt.”  

Logisch te volgen 

Vervolgens is het volgens hem ook van belang dat de lijnen makkelijk en logisch te volgens zijn voor de eindgebruiker. “Ze moeten stations op een volgbare wijze passeren. Soms zie je een plattegrond waar een lijn in loopt om vervolgens op een volkomen andere plek verder te gaan - zonder aan te sluiten op de binnenkomst. Dit levert ambiguïteit op voor de gebruiker: loopt die lijn door? Of is dat een andere?” Dat zorgt voor verwarring, stelt Van den Brink. 

Contrasterende kleuren 

De Snelwegkaart van Van den Brink

Rekening houden met kleurenblindheid of slechtziendheid kan soms lastig zijn, gaat Pruis verder. “Er zijn vele soorten kleurenblindheid, daar kan je onmogelijk allemaal rekening mee houden en het gaat ten koste van de grote meerderheid. Bij de spoorkaart hebben we per corridor grote contrasterende kleuren gebruikt. Als je grijstinten kunt zien, dan kun je in elk geval de lijnen volgen.” 

Volgens Van den Brink is het contrast het belangrijkste aspect om de kaart zo toegankelijk mogelijk te maken. “Bij een kaart gaat het toch om het visuele. Licht op donker werkt voor kleurenblinden het beste. Bij een kaart die gebruikt wordt in een bushokje of de metro, wil je wel dat iedereen hem kan lezen.”  

En in Berlijn? 

Wat dat betreft lijkt de nieuwe metrokaart van Omelekhin beter bij de huidige tijdsgeest te passen. Maar of het ook de officiële kaart zal worden? “Ik hoop het wel, maar dat is aan de Berlijnse vervoerder BVG”, zegt Omelekhin. 

 

Het nieuwe ontwerp van de Berlijnse metrokaart, ontwikkeld door Pasha Omelekhin

Meer lezen?

Dit artikel verscheen in de derde editie van het digitale Biind Magazine, special Toegankelijkheid. Lees het volledige magazine hier.

Reactie toevoegen

Beperkte HTML

  • Toegelaten HTML-tags: <a href hreflang> <em> <strong> <cite> <blockquote cite> <code> <ul type> <ol start type> <li> <dl> <dt> <dd> <h2 id> <h3 id> <h4 id> <h5 id> <h6 id>
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Lazy-loading is enabled for both <img> and <iframe> tags. If you want certain elements skip lazy-loading, add no-b-lazy class name.

Meer artikelen met dit thema

Inlusief vervoer
filter_listLongread

Samenwerken aan een inclusief mobiliteitssysteem

11 mei om 08:00 uur
Ongeveer 2 miljoen mensen in Nederland hebben een fysieke of mentale beperking. Deze mensen krijgen niet altijd de…
Lees verder
Autobezit
filter_listLongread

Ook sociale bereikbaarheid kun je in kaart brengen

4 mei om 10:43 uur
Hoe sociale aspecten een nieuw licht werpen op bereikbaarheid.
Lees verder
Rollator
descriptionArtikel

We moeten meer verlangen van onze woonomgeving om het inclusief te maken

8 apr om 08:00 uur
Nu we de Covid-pandemie in Nederland langzaam verlaten vroeg ik mij af hoe we onze steden zouden intekenen als we…
Lees verder
Vondelpark
filter_listLongread

We willen allemaal meedoen, toch?

6 apr om 13:51 uur
Ambities op het gebied van een inclusieve leefomgeving zijn er volop, maar waarom gaat het dan toch vaak fout in…
Lees verder
Handbike
flash_onNieuws

Mensen met beperking te weinig betrokken bij inclusief sporten en bewegen

4 apr om 15:42 uur
Mensen met een beperking worden nog te weinig betrokken bij beleid over en organisatie van inclusief sport en…
Lees verder
Biind #3 2022
flash_onNieuws

Nieuw Biind Magazine: de Inclusieve Leefomgeving

1 apr om 13:13 uur

De inclusieve leefomgeving zou zo vormgegeven moeten zijn dat iedereen zich er prettig en thuis in voelt. We…

Lees verder
auto voor de deur
flash_onNieuws

Autogebruik in landelijk gebied neemt toe

31 mrt om 08:00 uur
Goed OV, minder parkeerplekken en file zorgen ervoor dat de auto in grote steden minder aantrekkelijk wordt. In de…
Lees verder
ezways
flash_onNieuws

App leidt slechtzienden door Arnhem Centraal

17 mrt om 08:00 uur
Precies je weg kunnen vinden in het Arnhemse treinstation. Dat kan lastig zijn als je een visuele beperking hebt.…
Lees verder