Gelijke grond als voorwaarde voor wijkvernieuwing

De kloof tussen systeemwereld en leefwereld

Het rapport schetst hoe wijkvernieuwing steeds vaker vastloopt in een spanningsveld tussen de systeemwereld van beleid en de leefwereld van bewoners. Beleidsopgaven zoals verdichting, verduurzaming en klimaatadaptatie worden veelal top-down georganiseerd, terwijl bewoners vooral bezig zijn met betaalbaarheid, leefbaarheid en zekerheid in het dagelijks leven. Dat leidt tot gevoelens van ongelijkheid, apathie en wantrouwen: “Waarom zou ik meedenken? Het is toch al besloten.” 

Volgens de auteurs is dit geen incident, maar een structureel probleem. Wie invloed heeft op besluitvorming, bepaalt in belangrijke mate wie profiteert en wie de lasten draagt. Daarmee is rechtvaardigheid geen abstract ideaal, maar een concreet vraagstuk in elke wijkopgave.

Tussenruimte als professionele opgave

Een centraal concept in Gelijke Grond is dat van de ‘tussenruimte’: geen fysieke plek, maar een procesruimte waarin leefwereld en systeemwereld elkaar kunnen ontmoeten. In die ruimte worden verschillen niet gladgestreken, maar bespreekbaar gemaakt. De professional vervult hierin een sleutelrol als regisseur, niet als uitvoerder of belangenbehartiger van één partij, maar als verbinder tussen perspectieven 

Die rol vraagt om intellectuele onafhankelijkheid en soms ook om het bevechten van die tussenruimte: weerstand bieden wanneer tempo, politieke druk of financiële logica rechtvaardigheid dreigen te verdringen.

Vier voorwaarden voor een rechtvaardige wijkaanpak

Op basis van theorie, praktijkervaring en casussen formuleren de auteurs vier samenhangende voorwaarden voor rechtvaardige wijkontwikkeling:

1. Erkenning
   Een rechtvaardige aanpak begint bij het erkennen van diversiteit in perspectieven, woonbehoeften en leefstijlen. Dat betekent niet alleen meer stemmen aan tafel, maar ook inzicht in wie structureel wordt buitengesloten en waarom. Ontwerp- en participatieprocessen die te generiek zijn, doen onvoldoende recht aan die pluriformiteit. 
2. Procedurele rechtvaardigheid
   Rechtvaardigheid gaat niet alleen over uitkomsten, maar ook over het proces. Wie beslist, wanneer en waarover? Het rapport is expliciet: informeren is geen participatie. Bewoners moeten daadwerkelijk invloed hebben op besluiten die hen raken, en professionals moeten transparant zijn over de speelruimte én de grenzen daarvan.
3. Distributieve rechtvaardigheid
   Transities landen vrijwel altijd op wijkniveau, maar de lasten en lusten zijn ongelijk verdeeld. Het rapport pleit ervoor expliciet zichtbaar te maken wie profiteert en wie wordt geraakt. Niet iedereen hoeft hetzelfde te krijgen, maar wel een rechtvaardige behandeling, bijvoorbeeld door extra ondersteuning voor groepen die onevenredig zwaar worden belast. 
4. Zelfredzame gemeenschappen
   Zolang rechtvaardigheid afhankelijk blijft van de aanwezigheid van professionals, is zij tijdelijk. Daarom voegen de auteurs een vierde voorwaarde toe: het bouwen aan zelfredzame gemeenschappen. Dat vraagt om investeringen in sociale structuren, ontmoetingsplekken en langdurige relaties, zodat wijken ook na afloop van projecten veerkrachtig blijven. 

Wat betekent dit voor professionals?

Gelijke Grond laat zien dat rechtvaardige wijkvernieuwing niet vraagt om een blauwdruk, maar om reflectie en positionering. Professionals moeten voortdurend schakelen tussen schaalniveaus, belangen en tempo’s, en daarbij expliciet maken welke keuzes zij maken en waarom.

De conclusie van het rapport is scherp: rechtvaardige wijkvernieuwing is geen extra ambitie bovenop andere opgaven, maar een randvoorwaarde voor succesvolle transities. Zonder erkenning, eerlijke processen, evenwichtige verdeling en sterke gemeenschappen lopen projecten vast of verliezen zij hun maatschappelijke legitimiteit 

Lees hier het rapport Gelijke Grond.

Op 4 maart 2026 organiseert KAW een bijeenkomst waarin ingegaan wordt op de inzichten uit de publicatie Gelijke Grond. Kijk hier voor meer informatie.