Verwachte gezondheidswinst Schone Lucht Akkoord groter dan eerder geraamd

Op basis van nieuwe berekeningen van de Emissieregistratie valt de uitstoot van stikstofoxiden lager uit dan eerder aangenomen, mede doordat de toename van elektrische voertuigen sneller verloopt dan voorzien. In totaal komt de berekende stikstofoxide-uitstoot in 2030 circa 8 procent lager uit. Wanneer alle voorgenomen maatregelen daadwerkelijk worden uitgevoerd, wordt de SLA-doelstelling van 50 procent gezondheidswinst ten opzichte van 2016 gehaald. Dat doel halen betekent niet dat verdere inspanning overbodig wordt: recent wetenschappelijk onderzoek wijst uit dat stikstofdioxide schadelijker is voor de gezondheid dan eerder werd aangenomen.

Naast de SLA-doelstelling moet Nederland in 2030 ook voldoen aan nieuwe, strengere Europese luchtkwaliteitsnormen. Met het huidige beleid worden die normen nog niet overal gehaald. Knelpunten doen zich voor rond Amsterdam en Schiphol, in de Rijnmond en IJmond, en langs verschillende snelwegtrajecten. Op deze plekken zijn aanvullende maatregelen nodig.

Het Schone Lucht Akkoord loopt sinds 2020. Inmiddels werken alle provincies en meer dan 130 gemeenten samen aan verbetering van de luchtkwaliteit. Met de huidige inzet en inzichten komt het gestelde doel binnen bereik: het RIVM berekent voor 2030 een gezondheidswinst van 55 procent ten opzichte van 2016. Concreet betekent dit dat Nederlanders gemiddeld vier maanden langer leven, met daarnaast een gunstig effect op onder meer het voorkomen van astma bij kinderen en hart- en vaatziekten.

De verbetering van de luchtkwaliteit verloopt niet overal in gelijke mate. Om hierin meer inzicht te bieden, ontwikkelde het RIVM in 2024 een instrument dat op gemeenteniveau laat zien welke sectoren bijdragen aan luchtvervuiling. Dit instrument is afgelopen jaar verder verfijnd en toont nu ook de herkomst van de vervuiling: uit de eigen gemeente, omliggende gemeenten, de rest van Nederland of het buitenland. Daarmee krijgen overheden meer aanknopingspunten om te bepalen op welk bestuursniveau en in welke sector maatregelen het meest effectief zijn. Het instrument is te raadplegen via de GCN-tool van het RIVM.

Gelijktijdig met de voortgangsmeting publiceerde het RIVM het rapport Bevolkingsblootstelling aan luchtvervuiling 2024, waarin jaarlijks wordt berekend aan hoeveel stikstofdioxide en fijnstof inwoners worden blootgesteld, per woonadres. Hieruit blijkt dat de uitstoot van vervuilende stoffen in 2024 daalde, maar dat dit nauwelijks zichtbaar is in de gemeten bevolkingsblootstelling. Dit hangt samen met de over het algemeen rustige weersomstandigheden in 2024, waardoor luchtvervuiling zich minder snel verspreidde. Een lagere blootstelling over een langere periode leidt tot gezondheidswinst; de voortgangsmeting SLA brengt deze winst in 2030 in beeld ten opzichte van 2016. De blootstellingsberekeningen vormen een aanvulling op het rapport Monitoring luchtkwaliteit 2025.

Bron: RIVM