Arnhems trolleynet kan energietransitie helpen

vrijdag 1 december 2023

Arnhem is de enige stad in Nederland waar al 75 jaar trolleybussen rondrijden. Het bovenleidingnetwerk biedt potentie om andere voertuigen mee op te laden. © archief OV-Magazine / Maurits van

Zeg je Arnhem, dan zeg je trolley. Het trolleynetwerk bestaat al 75 jaar en wordt met de trolley 2.0 geüpgraded. Volgens projectmanager Hans Aldenkamp van Hermes/Transdev en Michiel van der Zanden van Stevin Technology Consultants kan het netwerk prima als energiehub dienen. Maar daarvoor zijn goede afspraken met lokale partners nodig, zolang wetgeving achterloopt. 

Hans Aldenkamp, Hermes/Transdev:
‘Als het trolleynetwerk ’s nachts werkloos is,
kunnen daar prima andere voertuigen opladen.
Maar dat mag momenteel niet’

“De trolley is al jarenlang emissievrij”, begint Aldenkamp trots te vertellen over het vervoermiddel, dat Arnhem nog altijd uniek maakt binnen de Benelux. De 43 gelede Arnhemse trolleybussen rijden al jaren op zonne- en windenergie. Begin 2019 werden de eerste twee trolleys 2.0 besteld en eind 2022 nog eens tien voor het traject Arnhem – Wageningen. Deze trolleybussen hebben een accu aan boord en kunnen daardoor korte afstanden ‘van de bovenleiding af’.

Dat is een groot voordeel, legt hij uit. “De accu’s laden tijdens het rijden onder de draad op (In Motion Charging, red.). Op het eindpunt kan de trolleybus afkoppelen en met een volle accu verder de regio inrijden. Daardoor zijn kleinere accupakketten voldoende. Zwaardere accu’s zijn niet nodig en de pakketten kunnen langer mee, omdat ze minder vaak worden leeggereden.”  

Modaliteiten koppelen

Michel van der Zanden van Stevin woont in Arnhem woont en is opgegroeid met trolleys. Hij ziet nog een groot voordeel in de mogelijkheden die het bovenleidingnetwerk biedt. “Het trolleynetwerk loopt als stedelijk verlengsnoer dwars door de stad. Daar kan je vrij eenvoudig ander elektrisch vervoer aan koppelen."

Sommige mensen zijn bang dat al die bovenleiding het straatbeeld verandert, maar ik vind het Arnhemse straatbeeld uniek. De bovenleiding is op verschillende slimme en knappe manieren weggewerkt in het straatbeeld” Ook de Veluwe om de hoek van Arnhem biedt potentie. “De gemeente Arnhem en haar omgeving hebben hoge duurzaamheidsambities en er worden steeds meer windmolens en zonneparken gebouwd. Daarnaast staat Arnhem bekend als waterstofstad.” 

Doordat de opwek van groene energie én de infrastructuur al zijn geregeld, ‘hebben we de oplossing al in handen’, vervolgt Aldenkamp. “Technisch kunnen we accupakketten gebruiken om energie in op te slaan en in ons netwerk hangen. Een aantal jaar geleden laadden we Breng flex-taxi’s op die manier, dat kan nu theoretisch met de Haltetaxi. In het verleden hebben we ook wel elektrische vuilniswagens via ons netwerk opgeladen. Alleen zijn door regelgeving verschillende vervoerstromen uit elkaar getrokken en klopt het procesmatig niet meer.” 

Het zijn ontwikkelingen die Hermes-moeder Transdev goed in de gaten houdt. “Toen we de concessie Amstelland-Meerlanden wonnen, is trolley als optie ter tafel gekomen. En in Frankrijk rolt Transdev in steeds meer steden een trolleynetwerk uit.” Van der Zanden: “De trolley 2.0 is een mooie innovatie. De trolleycommunity telt inmiddels ruim 150 steden binnen Europa.” 

Juridisch kader

Michiel van der Zanden, Stevin Technology
Consultants: ‘Aan het trolleynetwerk kan je
vrij eenvoudig ander elektrisch vervoer
koppelen’

Momenteel mag Transdev geen stroom ‘doorleveren’ aan andere bedrijven of vervoerders. Aldenkamp: “In 2018 deden we binnen een Euregio-project onderzoek naar smart grid-toepassingen. We hebben prototypes ontwikkeld, die prima werken. Een taxivervoerder kon op onze stalling komen laden. Ons netwerk is tussen 01.00 en 05.00 uur werkloos, dus dan kan een ander prima auto’s opladen. Maar juridisch zouden we dan stroom doorverkopen. Dat mag momenteel nog niet.” 

Er is wel beweging: netbeheerders kunnen tegenwoordig tijdsgebonden contracten aanbieden, zodat meerdere ondernemers op verschillende tijdblokken dezelfde stroomaansluiting kunnen gebruiken. Een hoopvolle ontwikkeling, stelt Van der Zanden. “Netbeheerders werken ontzettend hard om iedereen van stroom te voorzien, maar dat lukt niet omdat het netwerk op papier vol zit. Dit biedt lucht het netwerk beter te ontlasten.” 

Bovendien is nieuwe wetgeving in de maak. De uitwerking is alleen nog wel wat wazig, vindt Aldenkamp. “In de nieuwe wet mag een vervoerbedrijf straks wel energie doorleveren, maar moet dat wel mobiliteitsgerelateerd zijn en moet het netwerk bemeterd zijn. Alleen ons trolleynetwerk werkt via gelijkspanning (DC) en dat is lastiger te bemeteren dan wisselspanning (AC).” 

Creëer coalities

De beperkingen die er zijn, betekenen niet dat niets mogelijk is. Van der Zanden: “Op lokaal niveau kunnen partners gezamenlijke oplossingen zoeken. Bij een project in Ooststellingwerf wilden logistieke ondernemers bijvoorbeeld een wasstraat met elkaar delen. Daarover kan je met provincie en gemeenten in overleg. Energie is niet het enige struikelblok, ook het aantal vierkante meters in Nederland is schaars, dus dan is het slim om niet alleen het energienetwerk te delen, maar ook assets en het beheer daarvan.” 

Het is belangrijk coalities te creëren, waarbij overheden de regie voeren op de plannen. “Regie gaat over het samenbrengen van partijen. Vervoerders zitten aan concessietermijnen vast, dus hebben een ander belang. Aanbestedende overheden hebben een scope op de langere termijn. Het is belangrijk dat opdrachtgevers een aantal voorkeurslocaties aanwijzen en daar op tijd laadcapaciteit aanvragen, zoals Vervoerregio Amsterdam deed in Zaanstreek-Waterland. De winnende vervoerder hoefde zich daarna minder zorgen te maken of zijn voertuigen wel kunnen rijden. We heel vaak dat de stroomvoorziening niet tijdig wordt aangevraagd. Dan bieden energiehubs uitkomst.”  

Aldenkamp ziet dat ook: “Overheden weten waar wij sowieso willen laden: op stations en eindpunten van lijnen. Dus voor die locaties kunnen ze aansluitingen bij netbeheerders aanvragen. Ik merk dat dat nog vaak wordt ‘vergeten’. Bij de herontwikkeling van het busplein in Nijmegen werd daar bijvoorbeeld niet aan gedacht. Ik ben benieuwd hoe daar binnen zeven jaar 350 e-bussen moeten opladen. Dan hebben we straks een kernreactor nodig om alles te kunnen voeden, haha. Een energiehub kan dan een prima idee zijn.” 

In gesprek

Rond nieuwe ontwikkelingen in het energiedomein is het belangrijkste, besluit Aldenkamp, om elkaar op de hoogte te blijven houden. “Rond wet- en regelgeving verandert de laatste tijd een boel. Ik vind het bijvoorbeeld mooi te zien dat de RET een GDS-status heeft aangevraagd, waardoor het straks hopelijk energie mag doorverkopen. Dat kan omdat RET eigenaar is van de infra. In Arnhem in de gemeente eigenaar van de infra, niet de vervoerder.” 

Om kennis met elkaar te kunnen delen, lanceerde Stevin zo’n 1,5 jaar geleden het platform Lokaal Spoor. Daaraan nemen de stadsvervoerders RET, HTM en GVB deel. “Samen ben je wel sterker. Door de samenwerking op te zoeken, heb je bovendien een grotere stem richting de landelijke politiek.” 

Dit artikel is eerder gepubliceerd in OV-Magazine 3/2023. Wilt u OV-Magazine voortaan op papier of digitaal ontvangen? Neem dan een abonnement. 

Meer artikelen met dit thema

descriptionArtikel

Subsidie nieuwe elektrische auto's toch niet verlaagd

10 okt 2023

De subsidie voor particulieren om een nieuwe elektrische auto te kopen of leasen blijft 2950 euro. Eerder was…

Lees verder
descriptionArtikel

‘Energiehubs gaan over organisatiestructuren’

20 mrt 2023

Om de energietransitie te versnellen zijn energiehubs potentieel interessant, denkt duurzaamheidsdirecteur…

Lees verder
filter_listLongread

Energiehub Noord-Brabant kan blauwdruk zijn

10 feb 2023

Een pilot met energiehubs in Noord-Brabant kan als blauwdruk dienen om het concept in de praktijk breder uit te…

Lees verder
descriptionArtikel

Nieuwe stap naar betere leefomgeving Schiphol

19 okt 2022 timer3 min
Maandag 10 oktober 2022 hebben Jeroen Olthof (voorzitter Bestuurlijke Regie Schiphol) en minister Mark Harbers (…
Lees verder
descriptionArtikel

Studie toont aan: elektrische bus beter voor gezondheid bewoners

11 aug 2022 timer3 min
Elektrische bussen verminderen de CO2-uitstoot aanzienlijk. Belangrijk voor het klimaat, de luchtkwaliteit, het…
Lees verder
person_outlineBlog

Slimmere energiehuishouding is complexe puzzel

10 jun 2022
Dagelijks staan de krantenkoppen vol met de uitdagingen die de energietransitie met zich meebrengt. Ons stroomnet…
Lees verder
Trolleys Arnhem
descriptionArtikel

‘Arnhem is de laadpaal van de regio’

8 feb 2022
Trolleystad Arnhem wil zich in Nederland onderscheiden als energieregio. Stevin Technology Consultants is ‘…
Lees verder
Tesla laden Rotterdam
flash_onNieuws

Slimme laadpaal voor gemeente Rotterdam

29 dec 2021
Met de plaatsing van 100 slimme laadpalen wordt in Rotterdam de eerste stap gezet in het stabiliseren van het…
Lees verder